Αξιότιμοι συντελεστές της εκδήλωσης, κύριοι πρόεδροι της Ε.Ε.Λ. και της ΠΑΝ.ΣΥ, εκπρόσωποι των συλλόγων και ομοσπονδιών των ετεροδημοτών, συμπατριώτισσες και συμπατριώτες.
Ευχαριστώ τον σύλλογο Χρυσοβίτσας για την τιμή που μου έκανε να είμαι ένας εκ των εισηγητών της σημερινής εκδήλωσης η οποία σχετίζεται με τα βιώματα των περισσότερων από εμάς, με κοινό τόπο καταγωγής το Ξηρόμερο και γενικά τις πόλεις και χωριά της Αιτωλοακαρνανίας. Βεβαίως το οικείο και ζεστό περιβάλλον με βοηθάει στην καλύτερη επικοινωνία μαζί σας και στην κατανόηση του αφηγήματος μου.
Ο δεύτερος τόμος του Λευκώματος της Χρυσοβίτσας είναι και αυτός η κιβωτός που διαφυλάττει με ευλάβεια και σεβασμό, τον πλούτο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και τον προστατεύει από την «αθόρυβη καταιγίδα» του χρόνου.
Είναι η γέφυρα της μνήμης που συνδέει το χθες με το σήμερα. Μας ταξιδεύει πίσω στο χρόνο για να μας θυμίζει τις ρίζες μας, την πατρογονική μας εστία, τις δράσεις και τις αγωνίες των ανθρώπων της εποχής, την κοινωνική συνοχή, τα ήθη και τα έθιμα, την καθημερινότητα των ανθρώπων,την παιδεία και ειδικά στοιχεία του τοπικού πολιτισμού. Από τις εικόνες του Λευκώματος αναβλύζουν συναισθήματα του παρελθόντος που αγγίζουν τον ψυχισμό μας και υποδόρια υμνούν την απλότητα των ανθρώπων, την προσήλωση στις αρχές και αξίες της οικογένειας και της συναναστροφής , τους σκληρούς αγώνες και τον μόχθο για επιβίωση, τον σεβασμό και τήρηση των εθίμων και της παράδοσης,την διασκέδαση και γενικά πολλά στοιχεία που συνθέτουν τον τοπικό πολιτισμό. Στο Λεύκωμα οι εικόνες μας κάνουν κοινωνούς του πολιτισμού όχι μόνο της Χρυσοβίτσας, αλλά και των περισσότερων περιοχών της Αιτωλοακαρνανίας στον 20ο αιώνα. Το Λεύκωμα αυτό ανήκει και επίσημα με νόμο στα ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΑ ΑΓΑΘΑ που αποτυπώνεται η πολιτιστική ταυτότητα της περιοχής.
Το λεύκωμα ως πολιτιστικό αγαθό αποτελεί μια συμπυκνωμένη απεικόνιση της πολιτιστικής ταυτότητας του χωριού και βασικό στοιχείο του τοπικού πολιτισμού που γενικότερα είναι ένα σημαντικό υποσύνολο του ελληνικού πολιτισμού. Η εννοιολογική προσέγγιση και ο ορισμός του πολιτισμού θα μας βοηθήσει να εκτιμήσουμε την αξία και το μήνυμα του Λευκώματος ως φύλακα της παράδοσης και της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής μας.
Πολιτισμός είναι ο τρόπος που λειτουργεί ένας λαός με τα ήθη και έθιμά του, τις παραδόσεις του, αλλά και την πολιτιστική κληρονομιά που αφήνει στις επόμενες γενιές.
Με την ευρεία του έννοια ο πολιτισμός αντιπροσωπεύει σήμερα το σύνολο των διαφοροποιών στοιχείων, πνευματικών και υλικών, διανοητικών και συναισθηματικών που χαρακτηρίζουν μία κοινωνία ή μία κοινωνική και φυλετική ομάδα. Επίσης περιλαμβάνει και τον τρόπο ζωής, τα βασικά δικαιώματα του ανθρώπου, το σύστημα αξιών, τις παραδόσεις και τα δόγματα.
Η έννοια του πολιτισμού είναι πολυσήμαντη και περιλαμβάνει μια πληθώρα στοιχείων που διαμορφώνουν την ανθρώπινη ύπαρξη και εξέλιξη. Από τα υλικά αντικείμενα μέχρι τις αφηρημένες ιδέες και αξίες, ο πολιτισμός αποτελεί το θεμέλιο πάνω στο οποίο χτίζονται οι κοινωνίες.
Η κατανόηση και η εκτίμηση του πολιτισμού είναι ζωτικής σημασίας, για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής και την προώθηση της ανθρώπινης δημιουργικότητας και της προόδου.
Τα παραπάνω στοιχεία του πολιτισμού και της τοπικής ιστορίας εικονίζονται «ζωντανά» στα περιεχόμενα και τις θεματικές ενότητες του Λευκώματος για: Την αγορά και τα καφενεία, τη θρησκευτική ζωή, τα επαγγέλματα και τις ασχολίες, την σχολική ζωή, τις αθλητικές δραστηριότητες, τις γιορτές και τα πανηγύρια, τους γάμους και τις βαφτίσεις, την στρατιωτική ζωή, τα πρόσωπα και τις οικογένειες.
Ο ρόλος του λευκώματος είναι σημαντικός και συμβάλλει στην γνώση και διατήρηση της Πολιτιστικής κληρονομιάς και της Παράδοσης. Η πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής μας είναι πλούσια, ποικιλόμορφη και αξιοπρόσεκτη με μια ιστορία που εκτείνεται βαθιά στον χρόνο με σημαντικές επιρροές στην σημερινή εξέλιξη του τοπικού πολιτισμού.
Αποτελεί έναν θησαυρό που πρέπει να διαφυλαχθεί και να αναδειχθεί για τις επόμενες γενιές. Μέσα από την προσπάθεια εκπαίδευσης, προβολής και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, μπορούμε να διατηρήσουμε την ταυτότητα και την τιμή της τοπικής μας παράδοσης.
Η παράδοση είναι μια διαδικασία, μια μεταβίβαση με την οποία μεταφέρονται από τη μια γενιά στην άλλη ήθη, έθιμα, γνώσεις ή δοξασίες και πάει λέγοντας.
Οι πολιτιστικές αξίες του παρελθόντος, που έδωσαν το ιδιαίτερο χρώμα, που διαμόρφωσαν τα διακριτικά στοιχεία της κοινωνίας, αποτελούν την τοπική παράδοση του χωριού. Οι αξίες αυτές εξακολουθούν και σήμερα να εμπλουτίζουν τον πολιτιστικό μας χώρο και να προσθέτουν στο παρόν στοιχεία από τις τοπικές μας ρίζες. Η παράδοση δεν είναι μονοσήμαντη. Έχει πολλούς κλάδους: γλωσσική παράδοση, πνευματική, δημοτικό τραγούδι, παροιμίες, μυθοπλασία, οικιστική παράδοση, λαϊκή οικοτεχνία, ενδυματολογία, χοροί, γιορτές, πανηγύρια και πολλά άλλα.
Το εύρος της καλύπτει τόσες πτυχές όσες και η ζωή, από τη χαρά ως το θάνατο. Έτσι διασώζει το ύφος με το οποίο ένας λαός ζει την καθημερινότητά του.
Η παράδοση είναι η αλυσίδα που συνδέει τις γενιές, εξαλείφοντας το κενό μεταξύ των.
Η γενιά μας συνδέεται με τις προηγούμενες αλλά και με εκείνες που θα έρθουν. Συνάμα αποτελεί και προϋπόθεση για την ύπαρξη του πολιτισμού. Γιατί ποτέ ο πολιτισμός μιας γενιάς δε δημιουργείται από το μηδέν. Ριζώνεται στο πολιτισμό των γενιών που πέρασαν.
Μας χρειάζεται , λοιπόν, η παραδοσιακή γνώση, για να κρατήσουμε την ιστορική μας φυσιογνωμία.
Επίσης είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι το λεύκωμα συμβάλλει στην «σπουδή» της επιστήμης που ασχολείται με την παράδοση και είναι η Λαογραφία με τον παρακάτω πλούτο των πτυχών της:
Λαογραφία είναι η συλλογή λαογραφικού υλικού.
Λαογραφία είναι η συναισθηματική και λογοτεχνική παρουσίαση του λαογραφικού υλικού.
Λαογραφία είναι η εθνική ανάγκη να περισωθεί και να επιβιώσει η τοπική μας και κατ’επέκταση η εθνική μας παράδοση.
Λαογραφία είναι η παρουσίαση των έργων της λαϊκής μας τέχνης, της λαϊκής μουσικής και των λαϊκών χορών, ακόμα και η οργάνωση τελετών με εθνικές ενδυμασίες.
Η Λαογραφία είναι μια επιστήμη που ίδρυσε ο Νικόλαος Πολίτης στις αρχές του εικοστού αιώνα.
Η χώρα μας με τη μακρύτερη πολιτιστική διαδρομή επιβάλλεται να δραστηριοποιηθεί και να διαφυλάξει τον πολιτισμό της, αλλά και να τον προβάλλει με ευαισθησία και υπευθυνότητα στους άλλους λαούς. Οι πολιτιστικοί σύλλογοι αποτελούν γερά στηρίγματα της ελληνικής παράδοσης. Γιατί διατηρούν και προβάλλουν το λαϊκό μας πολιτισμό αλλά και τον μεταβάλουν από μουσειακό είδος σε ζωντανό οργανισμό.
Με τις εκδηλώσεις τους κάνουν πιο σαφείς τις ιδέες που αποκρυσταλλώνουν τον πατριδοτοπικό πολιτισμό και σταθεροποιούν τις πανανθρώπινες αξίες.
Ένας άλλος θεσμός που συμβάλλει στη γνώση του παρελθόντος, τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, την καλλιέργεια της ιστορικής συνείδησης αλλά και την ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης και κρίσης είναι τα μουσεία.
Ας ελπίσουμε ότι θα είναι το επόμενο μεγάλο βήμα του συλλόγου της Χρυσοβίτσας.
Το μουσείο της Μπαμπίνης είναι ένα πρόσφατο καλό παράδειγμα και για τους άλλους συλλόγους.
Αυτά είναι τα θησαυροφυλάκια του παρελθόντος, όπου προβάλλεται η πορεία ενός λαού.
Πρέπει να τονιστεί, ότι από τη στιγμή που η καταγραφή του λαογραφικού υλικού δε γίνεται τυχαία, αλλά συνειδητά μπορούμε πλέον να πούμε ότι συμβάλλουμε στην «σπουδή» της λαογραφίας.
Από όλες αυτές τις καλές πρακτικές η νέα γενιά έχει πολλά να εκμεταλλευτεί για να μην αποκόπτεται από τις ρίζες της.
Η κοινωνία πολιτών ως ενδιάμεσος χώρος που ανήκουν και οι πολιτιστικοί σύλλογοι πρέπει και επιβάλλεται να αναλάβει όλες τις πρωτοβουλίες που απαιτούνται για την διαφύλαξη και διάδοση του τοπικού μας πολιτισμού.
Το λεύκωμα της Χρυσοβίτσας πληρεί όλες τις προϋποθέσεις για την συμβολή του στην ανάδειξη, διατήρηση και διάδοση του πολιτισμού των κατοίκων της, μόνιμων και ετεροδημοτών.
Καλή δύναμη σε όλους τους λειτουργούς των συλλόγων και καλή επιτυχία στο έργο τους.
Ευχαριστώ για την κατανόηση σας.
Πάνος Τρυφιάτης
ΧΡΥΣΟΒΙΤΣΑ ΞΗΡΟΜΕΡΟΥ 